Giữ sức trong nghề: kiệt sức không phải chuyện hiếm

Đây là chủ đề ít được nói tới trong đào tạo nhưng ảnh hưởng tới rất nhiều người trong ngành.

Nói ra không phải để than vãn, mà vì nhận ra sớm giúp xử lý được.

Những áp lực đặc thù của nghề

• Sai sót có hậu quả với sức khoẻ người khác.
• Tiếp xúc liên tục với người đang lo lắng hoặc khó chịu.
• Phải ra quyết định nhanh với thông tin không đầy đủ.
• Bị ngắt quãng liên tục.
• Ít thời gian nghỉ trong ca.
• Đứng nhiều giờ.
• Mâu thuẫn giữa áp lực thương mại và chuyên môn.
• Cảm giác phải luôn biết câu trả lời.

Điểm cuối đặc biệt nặng với người mới: cảm giác không được phép không biết.

Dấu hiệu cần chú ý

• Mệt mỏi không hết dù đã nghỉ.
• Sợ tới giờ đi làm.
• Mất kiên nhẫn với người bệnh hơn trước.
• Trở nên xa cách, làm việc như máy.
• Cảm thấy việc mình làm không có ý nghĩa.
• Khó tập trung, hay quên.
• Ngủ kém.
• Cáu gắt ở nhà.
• Dùng rượu bia để thư giãn nhiều hơn.

Điểm thứ ba đáng chú ý vì nó cũng là vấn đề an toàn: mất kiên nhẫn dẫn tới tư vấn qua loa.

Đây không phải khiếm khuyết cá nhân

Cách hiểu phổ biến là kiệt sức do người đó không đủ mạnh mẽ. Cách hiểu này không đúng và gây hại:

• Nó khiến người gặp vấn đề tự trách và giấu.
• Nó bỏ qua nguyên nhân từ điều kiện làm việc.
• Nó ngăn việc tìm hỗ trợ.

Kiệt sức là phản ứng với môi trường kéo dài, và nó xảy ra với cả những người tận tâm nhất — đôi khi chính vì họ tận tâm.

Những việc giúp được ở mức cá nhân

• Ngủ đủ — yếu tố ảnh hưởng lớn nhất.
• Ăn uống và vận động đều.
• Nghỉ ngắn trong ca, kể cả vài phút.
• Tách bạch giờ làm và giờ nghỉ.
• Có hoạt động ngoài công việc.
• Nói chuyện với đồng nghiệp về những ca khó.
• Không mang việc về nhà nếu tránh được.

Điểm thứ ba nghe nhỏ nhưng có tác động: vài phút ngồi xuống, uống nước, không nhìn màn hình, khác hẳn với làm liên tục nhiều giờ.

Đặt ranh giới

Đây là kỹ năng cần rèn, đặc biệt với người mới:

• Không nhận thêm ca khi đã quá sức.
• Nói rõ khi khối lượng công việc vượt khả năng.
• Không trả lời công việc ngoài giờ nếu không bắt buộc.
• Từ chối những việc không thuộc trách nhiệm của mình.

Nhiều người ngại vì sợ bị đánh giá. Nhưng làm quá sức kéo dài dẫn tới sai sót và cuối cùng là bỏ nghề — điều đó tệ hơn cho tất cả.

Nói chuyện với đồng nghiệp

Đây là nguồn hỗ trợ sẵn có nhất và hay bị bỏ qua.

Lợi ích:

• Biết mình không phải người duy nhất thấy khó.
• Học được cách xử lý.
• Giảm cảm giác cô lập.
• Có người hiểu đặc thù công việc.

Sau một ca khó, một cuộc trò chuyện ngắn với đồng nghiệp có tác dụng thật.

Khi mắc sai sót

Đây là tình huống ảnh hưởng tâm lý nặng nhất trong nghề y tế.

Những điều nên biết:

• Ai cũng mắc sai sót, kể cả người giỏi nhất.
• Cảm giác nặng nề sau đó là bình thường.
• Nói với ai đó thay vì tự gặm nhấm.
• Tập trung vào việc sửa hệ thống, không chỉ tự trách.
• Nếu ảnh hưởng kéo dài, hãy tìm hỗ trợ.

Ở những nơi có văn hoá tốt, người mắc sai sót được hỗ trợ chứ không bị bỏ mặc.

Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn

• Khi các dấu hiệu kéo dài nhiều tháng.
• Khi ảnh hưởng tới giấc ngủ và ăn uống.
• Khi ảnh hưởng tới quan hệ gia đình.
• Khi bạn dùng rượu bia để đối phó.
• Khi có ý nghĩ tiêu cực về bản thân.

Tìm hỗ trợ tâm lý là việc nên làm, không phải dấu hiệu yếu đuối. Người làm nghề y tế cũng cần được chăm sóc như bất kỳ ai.

Ở mức tổ chức

Có những yếu tố cá nhân không giải quyết được. Với người quản lý:

• Bố trí nhân lực đủ.
• Bảo đảm có thời gian nghỉ trong ca.
• Giảm ngắt quãng ở những khâu cần tập trung.
• Xây văn hoá không đổ lỗi khi có sai sót.
• Lắng nghe khi nhân viên nêu vấn đề.

Những điều này ảnh hưởng tới cả chất lượng công việc lẫn việc giữ người.

Nhìn dài hạn

Làm nghề này là chặng đường nhiều chục năm. Giữ sức không phải là làm ít đi, mà là làm theo cách duy trì được.

Một người làm tốt trong ba mươi năm đóng góp nhiều hơn một người làm rất nhiều trong ba năm rồi bỏ nghề.

Tóm lại

Kiệt sức trong nghề y tế không phải khiếm khuyết cá nhân mà là phản ứng với điều kiện làm việc kéo dài — và nó xảy ra với cả những người tận tâm nhất. Dấu hiệu sớm gồm mệt mỏi không hết sau khi nghỉ, mất kiên nhẫn với người bệnh, và cảm giác công việc vô nghĩa. Nói với đồng nghiệp là nguồn hỗ trợ sẵn có nhất, và tìm hỗ trợ chuyên môn khi kéo dài là việc nên làm.

Câu hỏi thường gặp