Phát triển nghề nghiệp: đi lên hay đi sâu

Sau vài năm làm việc, nhiều người trong ngành gặp một ngã rẽ: tiếp tục đi sâu chuyên môn hay chuyển sang quản lý.

Đây là quyết định lớn và không có câu trả lời chung.

Hai hướng khác nhau về bản chất

Hướng quản lý chuyển trọng tâm từ làm việc chuyên môn sang tổ chức công việc của người khác: phân công, đào tạo, xây quy trình, quản lý nguồn lực.

Hướng chuyên môn sâu giữ trọng tâm ở chuyên môn nhưng đi sâu hơn: trở thành người giải quyết được những vấn đề phức tạp mà người khác không xử lý được.

Điểm quan trọng: đây không phải là cao thấp mà là khác hướng. Nhiều tổ chức có lộ trình song song cho cả hai.

Dấu hiệu bạn hợp hướng quản lý

• Bạn thấy hứng thú khi tổ chức công việc chạy trơn tru.
• Bạn thích hướng dẫn người mới.
• Bạn nhìn thấy vấn đề ở mức hệ thống, không chỉ từng ca.
• Bạn không ngại các cuộc trao đổi khó.
• Bạn chấp nhận làm ít việc chuyên môn trực tiếp hơn.

Điểm cuối là điều nhiều người không lường trước: lên quản lý nghĩa là ít làm việc chuyên môn đi, và một số người thấy mất đi phần mình thích nhất.

Dấu hiệu bạn hợp hướng chuyên môn

• Bạn thấy thoả mãn khi giải quyết được một vấn đề khó.
• Bạn thích đọc và cập nhật kiến thức.
• Bạn muốn là người được hỏi khi có ca phức tạp.
• Bạn không hứng thú với việc quản lý con người.
• Bạn thích làm việc trực tiếp hơn là qua người khác.

Những gì cần xây cho mỗi hướng

Với hướng quản lý:

• Kỹ năng giao tiếp và giải quyết mâu thuẫn.
• Hiểu về tài chính và vận hành.
• Khả năng ra quyết định với thông tin không đầy đủ.
• Kỹ năng đào tạo và phản hồi.

Với hướng chuyên môn:

• Chiều sâu trong một lĩnh vực cụ thể.
• Khả năng đọc và đánh giá tài liệu khoa học.
• Kỹ năng trình bày và thuyết phục bằng bằng chứng.
• Mạng lưới chuyên môn để trao đổi.

Cả hai đều cần kỹ năng giao tiếp — khác nhau ở chỗ dùng để làm gì.

Có thể đi cả hai không

Trong thực tế, nhiều vị trí kết hợp cả hai: trưởng một bộ phận chuyên môn vừa quản lý vừa làm việc chuyên môn.

Nhưng cần nhận ra rằng thời gian có hạn — càng lên cao về quản lý thì càng ít thời gian cho chiều sâu chuyên môn, và ngược lại.

Tìm người hướng dẫn

Đây là yếu tố có tác động lớn mà ít người chủ động tìm.

Một người đi trước có thể giúp:

• Thấy được các lựa chọn bạn chưa biết.
• Tránh những sai lầm họ đã trải qua.
• Phản hồi thẳng thắn về điểm cần cải thiện.
• Giới thiệu cơ hội.

Cách tìm: quan sát xem ai trong tầm nhìn của bạn đang làm công việc bạn muốn, và chủ động xin lời khuyên. Phần lớn người có kinh nghiệm sẵn lòng chia sẻ nếu được hỏi một cách cụ thể.

Xây dựng kỹ năng dùng chung

Có những kỹ năng có giá trị ở mọi hướng:

• Viết rõ ràng.
• Trình bày trước nhóm.
• Ngoại ngữ.
• Phân tích dữ liệu cơ bản.
• Quản lý thời gian và công việc.

Đây là những khoản đầu tư ít rủi ro nhất vì chúng có ích dù bạn đi hướng nào.

Sai lầm hay gặp khi chọn hướng

• Chọn quản lý chỉ vì đó là con đường "mặc định" mọi người đi.
• Chọn chuyên môn sâu nhưng không chọn lĩnh vực cụ thể nào.
• Để người khác quyết định thay mình.
• Nghĩ rằng quyết định này không thể đổi.

Sai lầm đầu tiên phổ biến nhất: nhiều người nhận vị trí quản lý vì được đề nghị chứ không vì muốn, rồi mất vài năm mới nhận ra mình không hợp.

Thử trước khi chuyển hẳn

Có những cách để thử một hướng mà chưa cam kết hoàn toàn:

• Nhận hướng dẫn một người mới — thử xem mình có thích dạy không.
• Phụ trách một dự án nhỏ — thử vai trò tổ chức.
• Đảm nhận mảng chuyên môn cụ thể trong nhóm.
• Trao đổi với người đang làm công việc đó về ngày thường của họ.

Điểm cuối rẻ nhất mà thông tin nhiều nhất: hình dung về một công việc thường khác xa thực tế hằng ngày của nó.

Xem lại định kỳ

Định hướng nghề không phải quyết định một lần. Hãy xem lại:

• Mỗi năm một lần.
• Khi hoàn cảnh sống thay đổi.
• Khi thấy mình không còn hứng thú.
• Khi có cơ hội mới xuất hiện.

Những câu hỏi để tự đánh giá:

• Năm qua tôi học được gì mới.
• Phần nào của công việc tôi thấy có ý nghĩa nhất.
• Phần nào làm tôi mệt mỏi nhất.
• Tôi muốn ở đâu sau ba năm nữa.

Khi thấy chững lại

Cảm giác không phát triển thêm là dấu hiệu cần xem xét. Vài hướng:

• Xin nhận thêm việc mới trong cùng nơi làm.
• Học một lĩnh vực chuyên sâu.
• Tham gia dự án hoặc nhóm công tác.
• Hướng dẫn người mới — dạy lại là cách học sâu.
• Cân nhắc đổi môi trường.

Điểm thứ tư đáng thử trước khi nghĩ tới đổi việc: việc hướng dẫn người khác thường làm mới lại cách nhìn của chính mình.

Về việc đổi nơi làm

Đổi việc là bình thường, nhưng nên có lý do rõ:

• Đổi để học được điều mới — lý do tốt.
• Đổi vì môi trường ảnh hưởng tới sức khoẻ — lý do chính đáng.
• Đổi chỉ vì bực một chuyện — nên chờ bình tĩnh rồi quyết.
• Đổi liên tục mỗi năm — có thể khiến nhà tuyển dụng e ngại.

Tóm lại

Ngành dược có cả hướng quản lý lẫn hướng chuyên môn sâu, và đây không phải chuyện cao thấp mà là khác hướng. Điều nhiều người không lường trước là lên quản lý nghĩa là làm ít việc chuyên môn đi. Hãy tìm một người đi trước để xin lời khuyên, đầu tư vào các kỹ năng dùng chung, và xem lại định hướng mỗi năm một lần.

Câu hỏi thường gặp