Kiệt sức và cân bằng: giữ được nghề lâu dài

Ít ai nói về chuyện này trong trường, nhưng nó ảnh hưởng tới rất nhiều người trong nghề.

Kiệt sức nghề nghiệp không phải chuyện yếu đuối. Nó là phản ứng bình thường trước điều kiện làm việc kéo dài quá sức.

Vì sao nghề này dễ gặp

• Đứng nhiều giờ, ít được nghỉ.
• Không được phép sai — sai sót có thể gây hại người khác.
• Tiếp xúc liên tục với người đang lo lắng hoặc khó chịu.
• Áp lực vừa chuyên môn vừa doanh số ở nhiều nơi.
• Ca kíp và giờ giấc không đều.
• Cảm giác phải biết mọi thứ.

Điểm thứ hai tạo một loại căng thẳng đặc thù: sự cảnh giác không bao giờ tắt.

Phân biệt mệt và kiệt sức

Mệt bình thường:

• Hồi phục sau khi nghỉ.
• Vẫn thấy công việc có ý nghĩa.
• Vẫn quan tâm tới người bệnh.

Kiệt sức:

• Nghỉ rồi vẫn mệt.
• Mất động lực, thấy công việc vô nghĩa.
• Trở nên xa cách, mất cảm xúc với người bệnh.
• Hoài nghi về năng lực của chính mình.
• Cáu gắt, khó tập trung.
• Sợ đi làm.

Dấu hiệu thứ ba đáng lưu ý nhất vì nó khó nhận ra từ bên trong: người khác thường thấy trước bạn.

Dấu hiệu cơ thể

• Khó ngủ dù rất mệt.
• Đau đầu hoặc đau cơ kéo dài.
• Rối loạn tiêu hoá.
• Hay ốm vặt hơn trước.
• Thay đổi khẩu vị.

Những triệu chứng này thật, không phải tưởng tượng — căng thẳng kéo dài ảnh hưởng tới cơ thể qua nhiều cơ chế.

Đây là vấn đề an toàn, không chỉ vấn đề cá nhân

Người kiệt sức:

• Dễ mắc sai sót hơn.
• Khó tập trung khi kiểm tra.
• Ít có khả năng nhận ra điều bất thường.
• Giao tiếp kém hơn với người bệnh và đồng nghiệp.

Vì vậy, một nơi làm việc để nhân viên kiệt sức là một nơi làm việc kém an toàn. Đây là lập luận đáng nêu khi trao đổi với quản lý.

Những gì trong tầm tay bạn

Không phải mọi thứ đều do bạn kiểm soát, nhưng có những việc làm được:

• Ăn và uống nước đủ trong ca — nghe đơn giản nhưng rất nhiều người bỏ.
• Đứng dậy đi lại nếu ngồi nhiều, hoặc ngồi nghỉ nếu đứng nhiều.
• Giữ giờ ngủ đều nhất có thể.
• Vận động đều, dù ít.
• Có việc ngoài công việc để tâm trí chuyển hướng.
• Không mang việc về nhà nếu tránh được.

Điểm đầu tiên nghe tầm thường nhưng có tác động thật: hạ đường huyết và mất nước làm giảm khả năng tập trung rõ rệt.

Về ranh giới

Đây là kỹ năng cần học:

• Từ chối nhận thêm ca khi đã quá sức.
• Không trả lời công việc ngoài giờ trừ trường hợp khẩn.
• Nói rõ khi khối lượng việc vượt khả năng.
• Dùng ngày nghỉ phép.

Nhiều người ngại vì sợ bị đánh giá. Nhưng người làm việc quá sức lâu dài cuối cùng vẫn phải nghỉ, chỉ là nghỉ dài hơn và đột ngột hơn.

Vai trò của đồng nghiệp

Yếu tố bảo vệ mạnh nhất thường là quan hệ với đồng nghiệp:

• Có người để nói về ca khó.
• Biết mình không phải người duy nhất gặp chuyện này.
• Hỗ trợ nhau khi quá tải.

Sau một ca đặc biệt căng thẳng hoặc sau một sai sót, việc nói ra với ai đó hiểu nghề có tác dụng lớn hơn nhiều so với tự tiêu hoá một mình.

Sau một sai sót

Đây là thời điểm dễ tổn thương nhất. Một số điều nên nhớ:

• Sai sót xảy ra với mọi người, kể cả người giỏi.
• Phần lớn sai sót có nguyên nhân hệ thống.
• Trách bản thân kéo dài không giúp gì cho ai.
• Việc đúng là báo cáo, khắc phục và rút kinh nghiệm.
• Nếu ảnh hưởng tâm lý kéo dài, nên tìm hỗ trợ.

Điểm cuối quan trọng: cảm giác tội lỗi kéo dài sau sai sót là hiện tượng được ghi nhận trong nhiều ngành y tế, và nó cần được xử lý đúng cách chứ không phải nén xuống.

Những gì nơi làm việc nên làm

• Bố trí đủ người cho khối lượng việc.
• Bảo đảm có giờ nghỉ thật sự.
• Văn hoá học từ sai sót thay vì quy trách nhiệm.
• Không đặt chỉ tiêu doanh số mâu thuẫn với chuyên môn.
• Lắng nghe khi nhân viên nêu vấn đề.

Nếu bạn ở vị trí quản lý, đây là những đòn bẩy có tác động lớn hơn nhiều so với việc khuyên nhân viên tự chăm sóc bản thân.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

• Triệu chứng kéo dài nhiều tuần không cải thiện.
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ và sinh hoạt.
• Xuất hiện ý nghĩ tiêu cực về bản thân.
• Dùng rượu hoặc chất khác để đối phó.

Dấu hiệu thứ tư đặc biệt đáng lưu ý vì nghề này có điều kiện tiếp cận thuốc — đây là rủi ro thật và cần được nhìn nhận nghiêm túc, tìm giúp đỡ sớm.

Nếu cần đổi hướng

Đôi khi giải pháp là thay đổi:

• Chuyển sang vị trí ít tiếp xúc trực tiếp hơn.
• Đổi nơi làm việc.
• Giảm giờ làm nếu điều kiện cho phép.
• Chuyển sang mảng khác trong ngành.

Ngành dược đủ rộng để có nhiều lựa chọn — rời một vị trí không có nghĩa là rời nghề.

Tóm lại

Kiệt sức là phản ứng trước điều kiện làm việc kéo dài quá sức, không phải dấu hiệu yếu đuối. Dấu hiệu khó nhận ra nhất từ bên trong là sự xa cách với người bệnh. Vì người kiệt sức dễ mắc sai sót hơn, đây là vấn đề an toàn chứ không chỉ chuyện cá nhân. Hãy giữ ranh giới, dựa vào đồng nghiệp, và tìm hỗ trợ sớm nếu triệu chứng kéo dài.

Câu hỏi thường gặp